Çan Tarihi...

a) Tarih

Çan’ın kuruluş tarihi hakkında kesin bilgiler yoktur. İlçe sınırları içinde bazı antik kalıntıların bulunması burasının çok eski dönemlerden beri bir yerleşim yeri olduğunu göstermektedir. Etili köyü yakınlarındaki Antik Kallikolone Kentinin üç tanrıça arasında güzellik yarışması yapılan yer olduğu söylenmektedir. Homeros da  Ares’in Troyalıları bu tepeden saldırttığını yazar. Roma döneminde Sergis adıyla bilinen yöre, 14. Yüzyılda Osmanlı topraklarına katılmıştır.

1 Ağustos 1945 de çıkarılan bir yasa ile Biga ilçesinden ayrılmış, önceleri Bayramiç ilçesine bağlı olan Etili Bucağı ile birlikte bugünkü Çan İlçesi oluşturulmuştur.

Eski dönemlerde hayvancılıkla geçimini temin eden yöre insanı yerleşim yerinin çukur bir vadide yer alması ve yoğun bir sis tabakasının bulunması nedeniyle,  hayvanlarını sisli havalarda bulabilmek için her birine çan takmış ve fazla miktarda çan ihtiyacı nedeniyle bölgedeki tüm çan satıcıları buraya geldiğinden haftada bir gün “Çan Pazarı” adıyla pazar kurulmaya başlanmıştır. Bu sebeple yörenin Çan Pazarı olarak anılmaya başlandığı, zamanla Çan adının bu şekilde oluştuğu söylenmektedir.

Şemsettin Sami “Kâmus’ül Alâm” da, 19. Yüzyılda Çan’ın bağımsız Biga Sancağının merkez kazasına bağlı bir nahiye olduğu yazar. Kurtuluş Savaşı sıralarında  1921’de Yunan işgaline ve ağır bir yıkıma uğrayan Çan, işgalden 23 Eylül 1922 de kurtulmuştur.

b) Coğrafi Durum

Marmara Bölgesinde , Çanakkale İline bağlı ve yüzölçümü 88.700 hektar olan Çan ilçesi, kuzeyde Biga ve Lapseki, güneyde Bayramiç ve Yenice, batısında Çanakkale Merkez ve Bayramiç, doğuda ise Yenice ilçeleri ile çevrilidir. Çukur bir vadiye kurulmuş olan İlçe merkezinin denizden yüksekliği 75 metre olup, 40. enlem ve 27. boylamlar arasında yer almaktadır. Çanakkale İl merkezine 76 km. mesafededir.

İlçe toprakları genellikle engebeli bir yapı gösterir. Ormanlarla kaplı, fazla yüksek olmayan dağ ve tepeler geniş yer tutar. En yüksek yeri 983 m. yüksekliği bulunan Ağı Dağıdır. İlçenin kuzeyinde Sapan Hisar tepeleri, kuzeybatısında Karadağ, güney ve güney batısında Büyük ve Küçük Katran dağları bulunur. Bu dağların arasında yer alan Karakoca, Bahadırlı ve Helvacı ovaları fazla büyük değildir.

Orman varlığı açısından zengin olan Çan’da bir çok orman içi mesire yeri ve üç kaplıca vardır. Yüzölçümünün % 62’si orman, %32’si tarım arazisi, %3’ü mera ve %3’üde yerleşim alanıdır. İlçe merkezi ve tüm köylerimizin kadastro çalışmaları 1995 yılında tamamlanmış olup, bazı yerleşim birimlerinde yenileme çalışmaları yapılmaktadır.

Çan İlçesinin tabanı volkanik ve sedimanter oluşumdadır. Kuzeyindeki yamaçlar antizittendir. Batısının neojen çağına ait killi linyit oluşumlu toprağı vardır. Ovalar aliviyoneldir.

c) İklim

Çan’da genellikle Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında geçiş iklimi hakimdir. Kuzey rüzgarları daha etkilidir. Yıllık yağış miktarı 600-850 mm. kadardır. Yağışlar daha çok Sonbahar, Kış ve İlkbahar mevsiminde görülür. Ortalama En yüksek sıcaklık +38,7 C’, en düşük sıcaklık -11,5 C’ dir.
Özellikle Kış aylarında sabahları yoğun sis yaşanan İlçede, hava sirkülasyonu olmadığı zamanlarda bacalardan çıkan kükürt dioksit gazları kirlilik yaratmaktadır.

d) İdari Yapı

Kaymakamlığa bağlı genel idare kuruluşlarının yanısıra, birisi merkez diğeri Terzialan olmak üzere 2 Belediye Teşkilatı ve 65 köy muhtarlığı bulunmaktadır.
İlçe merkezinde 7 mahalle (İstiklal, Cumhuriyet, Karşıyaka, Fatih, Atatürk, Seramik ve Osmanefendi Mahalleleri), Terzialan Beldesinde ise 2 mahalle (Çakmakçayır ve Süle Mahalleleri) bulunmaktadır. İlçe merkezi ve köylerde yerleşim biçimi toplu olup, köylerimize bağlı 2 adet mahalle (mezra) bulunmaktadır.

İlçede Kaymakamlık ve İçişleri Bakanlığına bağlı Nüfus Müdürlüğü, Sivil Savunma Müdürlüğü ve Özel İdare Müdürlüğü, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı yanında İlçe Emniyet Müdürlüğü ve İlçe Jandarma Komutanlığı bulunmaktadır. Adliye Teşkilatı, Askerlik Şube  Başkanlığı, Mal Müdürlüğü, Vergi Dairesi Müdürlüğü, Çan Meslek Yüksek Okulu Müdürlüğü, İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü, Kütüphane Memurluğu, Sağlık Grup Başkanlığı, İlçe Tarım Müdürlüğü, Orman İşletme Müdürlüğü, Tapu Sicil Müdürlüğü, Kadastro Müdürlüğü, İlçe Müftülüğü, Gençlik Spor İlçe Müdürlüğü, T.K.İ. Çan Linyitleri İşletme Müdürlüğü, T.E.Ü.A.Ş. 18 Mart Çan Termik Santrali İşletme Müdürlüğü, T.E.D.A.Ş. Başmühendisliği, P.T.T. Müdürlüğü, Türk Telekom Temsilciliği, Köy Hizmetleri Şantiye Şefliği, Tarım Kredi Kooperatifi, Esnaf Kredi-Kefalet Kooperatifi teşkilatları da bulunmaktadır.

e) Nüfus

1950 lerde 1500 civarında merkez nüfusu olan Çan’da Sanayinin gelişmesine bağlı olarak özellikle merkez nüfusunun hızla arttığı görülmektedir.

Çan’ın 1990, 2000 yıllarında yapılan genel nüfus sayımı sonuçlarını gösterir tablo aşağıya çıkarılmıştır.

SAYIM YILI

1990

2000

İLÇE MERKEZİ

23.855

28.878

TERZİALAN BELDESİ

 

  2.427

KÖYLER

27.758

21.624

İLÇE TOPLAMI

51.613

52.929

Tablodan da anlaşılacağı üzere köylerden Çan merkezine yoğun göç yaşanmaktadır. Bunun sonucunda da köylerin nüfusu azalırken merkez nüfusu artmaktadır. Ayrıca başka İl ve İlçelerden de kısmen de olsa göç olmuştur.


ÇAN İLÇESİ VE KÖYLERİ NÜFUS DURUMU
  BİRİM ADI

NÜFUSU

 

BİRİM ADI

NÜFUSU

  İİÇE MERKEZİ

28.878

34

Hurma

324

  TERZİALAN BELDE

2.427

35

İlyasağaçiftliği

373

  KÖYLER

21.624

36

Kadılar

  43

1

Ahlatlıburun

416

37

Kalburcu

390

2

Alibeyçiftliği

73

38

Karadağ

661

3

Altıkulaç

316

39

Karakadılar

178

4

Asmalı

189

40

Karakoca

683

5

Bahadırlı

484

41

Karlı

127

6

Bardakçılar

124

42

Kazabat

 13

7

Bilaller

243

43

Keçiağılı

177

8

Bostandere

188

44

Kızılelma

327

9

Bozgüç

813

45

Kocayayla

1.181

10

Büyükpaşa

252

46

Koyunyeri

127

11

Büyüktepe

317

47

Kulfal

292

12

Cicikler

145

48

Kumarlar

244

13

Çakılköy

174

49

Küçüklü

289

14

Çaltıkara

181

50

Küçükpaşa

172

15

Çamköy

  99

51

Mallı

252

17

Çomaklı

491

52

Maltepe

611

18

Danapınar

524

53

Okçular

131

19

Derenti

689

54

Ozancık

167

20

Dereoba

150

55

Sameteli

367

21

Doğaca

427

56

Söğütalan

697

22

Doğancılar

263

57

Şerbetli

210

23

Dondurma

415

58

Tepeköy

217

24

Duman

200

59

Uzunalan

317

25

Durali

320

60

Üvezdere

  63

26

Emeşe

75

61

Yaveler (Yuvalar)

393

27

Eskiyayla

233

62

Yaya

283

28

Etili

1.317

63

Yaykın

815

29

Göle

236

64

Yeniçeri

334

30

Hacıkasım

100

65

Zeybekçayırı

142

31

Hacılar

710

 

Köyler Toplamı

21.504

32

Halilağa

253

 

Merkez ve Belde

 31.282

33

Helvacı

343

 

İLÇE TOP. NÜFUSU

52.786

                Sayfa Başına Dön