Köyümüzde kullanılan kelime ve deyişler...

 

Açıklama:
1) Bazı kelimelerde yanında yıldız bulunan (*)ünlü harfler uzun okunursa, kelime, anlam kazanır.
2) Günlük konuşmalarımızda bazı kelimelerin esas hallerindeki son harfler düşmüştür, o halleriyle kullanılmaktadır; "gel" yerine "ge" gibi.
3) Bunlar bizim kültürümüz diyebileceğimiz ve anne-babamızdan veya çevremizden duyduğumuz kelime veya deyişlerdir..
4) Yanlış bilineni, farklı bilineni veya bilmediklerimiz çoktur. Bunların bir başlangıç olması dileklerimizle ..

Toplam Kelime : 255

 a  A
 Aga (.-)  Abi
 Aha (..)  1) İşte anlamında bir işaret sözü, 2) Şaşkınlık sözü
 amederi (....)  üstünkörü, özensiz, her an yıkılacak, bozulacak gibi
 Andavallı (....)  Kendini bile idare edemeyen zavallı durumunda olan kişi
 Angare (.-.)  İmece; beraberce bir işi köy adına yapma
 Appacık (-..)  Beyaz, temiz, çok temiz
 Aretlik (...)  Ahretlik, ahret kardeşliği (erkekler için)
 arşak (-.)  iplik eğirmede kullanılan iğe takılan ve iğin düzgün dönmesini sağlayan ağırlık
 Arış  Öküz arabasının bir parçası
 ayink  kadınların, kendi aralarında düğün veya başka bir nedenle yaptıkları eğlence; oyun oynamaları
 ç  Ç
 çamka  El veya (hayvanlar için) pençeleri ile vurma, çamkalamak:tırmıklamak, el ile almak
 çüğür  meyva ağacının iri dikeni
 çekelez  Sincap
 çemkirmek  kızgınlıkla ve hiddetle (hedef gözetmeden) söylenmek
 çepel  İçine yabancı madde karışmış madde
 çepin  Fide gibi küçük bitkileri çapalamak için kullanılan küçük çapa.
 çetlemik  yabani keçiboynuzu veya yabani fıstık ağacı
 çınkı  Ateşin yanarken etrafa saçtığı, küçük yanan parçaları
 ö  Ö
 öcelen olmak  Ani bir durum karşısında, telaşlanıp elin-ayağın birbirine karışması; acele ile sorunu çözmek için davranmak
 önkatlama  Toplayıp götürme; derleme, toparlama
 örende (-..)  üvendere; uzun ince ucu çivili, hayvanları dürtmek için kullanılan sopa
 ü  Ü
 üflük  ıslık
 ünnemek  çağırmak
 b  B
 Badılcan  Patlıcan
 Bağdaş kurmak  Kişinin ayaklarını önüne, üst üste koyması ve oturması
 Böğürmek  1) Sığır cinsi bir hayvanın güç gösterisi olarak bağırması, diğer biri(leri)ne meydan okuması 2) Çok öfkeli birinin yüksek sesle bağırması(nın anlatılması)
 Böğet, bövet  Su önüne yapılan engel; a)Bövet kurmak b)Bövet yapmak
 böğlek  ilkbaharda sığırlara musallat olan bir sinek; sığırları ısırarak yumurtalarını sığır derisi altına bırakıp üreyen bir asalak sinek
 Büber  Biber
 Bici (..)  Civciv
 bigeremiye; birgereme  aynı büyüklükte
 Bocut  Ağzı geniş, küçük testi
 Bondürük (-..)  Boyundürük; İnek veya öküzlerin boynuna takılarak arabayı çekmesi sağlanan alet, düzenek
 Bozarmak  Herhangi bir etkiden dolayı bir şeyin renginin değişmesi, koyulaşması, bozulması
 Buba  Baba
 Bubamoğlu, bubamolu  1)Genellikle, erkek kardeşlerin büyüklük sırasına bakılmadan birbirlerine hitap şekli 2)Samimi birine hitap şekli
 Burunsuluk  İnek, öküz gibi hayvanların burnuna takılan ve bir şeyler yemelerini engelleyen örgülü alet; sepet
 Buymak  Üşümek, donmak
 Bıldır  Geçen sene, geçen yıl
 Bıydi (.-)  Buğday
 c  C
 Câre (-.)  Sigara
 cerge  Keçi veya koyun kışlakları yanına yapılan ve çobanın içinde barınabileceği yapı.
 Cigara  Sigara
 cılasılım  (Acıma duygusu ile) çok güzel, çok iyi
 cırcır  1)Fermuar 2)20-25cm çapındaki çelik halkadan yapılan ve kıvrık bir telle sürülen oyuncak 3)İshal
 cırcır böceği  Ağustos böceği
 d  D
 Dada  Çocuk
 dalap etmek  bir şeyi yapmak için atak etmek
 Danıma gitmek  Hayret etmek, Şaşırıp kalmak
 Daş  Taş
 depişmek  Huysuzlanarak hareket etmek, kıpırdanmak
 Diğnek  Deynek, Asa, Baston
 Du  Dur
 Dumâ (.-)  Burunun ve boğazın tıkalı olma rahatsızlığı
 duvak sabahı  Evlilikte ilk geceden sonraki sabah
 e  E
 Ekseri  Genellikle
 Emme  Ama, fakat, lakin
 Encek  Yavru köpek yada kedi
 evselemek  rüzgarda savurmak
 Eşkere; eşgeri  Açıkça
 f  F
 Fasille  Fasulye
 feniktirmek  Genellikle, bir hayvanın bir yere gelmekten vaz geçirmek, yozukturmak
 fentli  art niyetli (kişi)
 Fışkancak  Ağaçlarda yeni sürüm uzun filizler
 g  G
 Gancık  1) Dişi 2) Hileye başvuran, hilekar, hile yapan
 Gancıklamak  Hileyle birini aldatmak ve fizikî olarak onu altetmek
 Gandak, gandalık  Binaların saçaklarının binadan dışarıya taşan kısmı
 Gaplan  Kaplumbağa
 Garaful; karaful  Bir şeyin başka bir şeye göre görünmeyen kısmı
 gazgalaç  Fide dikerken kullanılan ucu çatallı çubuk, dikenek
 Gâdeş (-.)  Ahret kız kardeş (Kızlar ve kadınlar için)
 Gônümek (-..)  1) yumuşayarak olgunlaşmak, 2) çok yorulmak
 Gônek  Gömlek
 Gök  Başına geldiği kelimeyle belirtilen nesnenin yeşil olduğunu belirtir; a)Gök elma; Olmamış, yeşil, ham elma b) Gömgök tarla: Tarlaya ekilenlerin çok yeşil olması
 Görem (.-)  Görelim
 Göze  Çorap gibi yün eşyaların deliklerini örerek tamir etme
 Gözemek  Göze işlemini yapmak
 Gûvi (.-)  Damat
 Ge  Gel
 geçme  bir kişiyi başka birine kötüleyerek anlatma
 Gelêm (.-)  Gelelim
 Getge, getige  Getir gel; Getir
 Gidêm (.-)  Gidelim
 Gidişken  Kaşıntı, kurdeşen
 Gidişmek  Kaşınmak
 Goca Adam  (Genellikle yaşlılar için) kadının eşi, kocası
 Goca Ana; gocana  Gadeş, Ahretlik, (kankardeş) anası
 goca çay  Kocabaş Çayı
 Goca Buba  Gadeş veya aretlik babası
 Goca desti  Büyük ağızlı iri testi
 Goca garı  (Genellikle yaşlılar için) Erkeğin hanımı
 goca yel  lodos
 Gocapaşa  Büyükpaşa Köyü
 gocuk  Kalın palto
 Goucu  Dedikodu yapan kişi
 Goz (-)  Ceviz
 Gulü  Hindi
 Gırnata  Klarnet
 Gıygıdı  Keman
 Gız  Kız Evlat
 h  H
 hadigâri (..-.)  1) Bu kadar yeter 2)(Şaşkınlıkla) daha fazla olamaz...
 Harana  Büyük tencere
 hıyallamak  1. Hissetmek, sezmek. 2. Farkına varmak: Ali bu işi hıyalladı gibi geliyor. 3. Hayal görmek.
 hışır  kelek, olmamış kavun
 i  İ
 iç gönek ( -.)  Atlet, fanila yerine içe giyilen, amerikan bezinden dikilmiş giysi; içlik
 ilâna (.-.)  Lâhana
 ilbada  labada, labada bitkisi
 ilkin  önceden, eskiden
 ilkyaz  İlkbahar
 incek  İnecek
 inge  yenge
 inkas  şaka olarak; (inkastan kokuttum)
 irezil  rezil, utanmaz (Genellikle, kelime başında "r" sesi kullanılmaz, muhakkak bir ön ek alır)
 isi (-.)  yanmış odun parçası
 isıran (-..)  Tekne kazımaya veya hamuru kesmeye yarayan demirden yapılmış bir tarafı yassı ve düz, diğer tarafı uzun saplı alet
 ivikleme  kabuklu şeyleri elle açıp çıkarma; bezelyeleri iviklemek:bezelyelerin kabuklarını soyarak içlerini çıkarmak
 iyreklenmek  oyalanmak
 işimik (-..)  Ekşimik
 işlek  İş atölyesi, Sanat sahibi kişilerin çalışma yeri, işyeri
 iğ  Türkiye genelinde "kirman" diye de tanınan ve iplik eğirmede kullanılan alet
 k  K
 kancık; gancık  1. (Hayvanlarda) dişi 2. Hileye başvuran kişi
 Kapalı bazar  Pazar (günü); cumartesi ile pazertesi günleri arası
 kapanca  örme, sığ sele
 Karaful; garaful  Bir şeyin başka bir şeye göre görünmeyen kısmı
 karagöz  ilkbaharda suyun bol olduğu yerlerde suyun çıktığı yer
 karamık  böğürtlen meyvası
 Kavsara  Ağaçtan çıkarılan şerit şeklindeki ince tahtalardan örülmüş (sepet).
 Kôlük (-.)  Köy hali, köyle ilgili
 Könkürlemek  Ortam değiştirmekten dolayı, gevşemek
 Köpen  Çocuk bezi
 Künge  Çöp, çöp artığı
 küskü   bir şeyi kaldırmak için ya da bir şeyleri karıştırmak için kullanılan kalın bir ağaç dalı veya demir bir çubuk
 kekme  gaga
 Keleter  İri, derin sele
 Kemre  Gübre
 Kepir  Kabarmış yumuşak toprak
 Kesik  Ekşimiş sütten yapılan peynir
 Kesmik  Harmanda savrulan tahıldan alınan ve ayrılan kalın saman
 Kevşir  Ağaçtan oyulmuş su içmeye yarayan kap; ağaç tas
 kirkit  halı ve kilim dokumada ipleri sıkıştırmak için vurularak kullanılan alet
 kostak  yakışıklı, güzel
 Kırımsa  Bir kar yağış şekli; küçük ve hızlı; sanki tek kar taneciği
 l  L
 Lafa bağdaş kurdurtmak  Çok düzgün ve kıvrak konuşmak, kişinin kendini dinletmesi
 langadanak (-...)  (şaşkınlık içinde) aniden (olan bir iş, bir olay)
 Löbet  Nöbet; 1)Kö löbeti: Köy hane halkının hane sırası ile belirli zamanlarda camiye sofra çıkarması 2) Râmezen löbeti:Ramazan ayında sıra ile verilen, camiye çıkarılan sofra
 lokurga  böğlek sineğinin sığır derisi altına bıraktığı yumurtanın kurtcuk haline gelip deride kabartı oluşturması
 m  M
 Manavşır  Kertenkele
 müzevir  muhbir, ihbar eden
 Meldin (-.)  Keten ipliğinden yapılmış kilim
 metel (atmak)  mani (söylemek)
 meymenetsiz  suratsız; kendinden bekleneni vermeyen kişi
 Minît (.-)  Fırına ekmek hamuru taşımak için tahtadan yapılmış veya ağaçtan oyulmuş bir sıra gözden oluşan araç
 Misir  Mısır bitkisi
 moru  genellikle, kadın ve kızların birbirilerine karşı hitapları; soru cümlesinden sonra söylenir, (anlamsız bir kelime)
 mıcırık çıkarmak  (Oyunda) bozgunculuk yapmak, bozmak
 mıymıntı  uyuşuk, kararsız
 mızlamak  1) ağlamak, 2) ağlar gibi yapmak
 mızıkmak  vaz geçmek
 mışmak  (Çocuk dilinde) oyun oynamaktan vazgeçmek, oyundan caymak
 n  N
 Nedeşce  Nişasta
 Nevazil (.-.)  Nezle rahatsızlığı
 neşât (.-)  keyif,istek; neşâtı olmaması:keyfinin yerinde olmaması, neşâtının yerinde olması: istekli olması, keyfinin yerinde olması
 nodas  Lodos rüzgarı
 o  O
 okuntu  Davetiye olarak verilen şeker ve mendil gibi şeyler
 oolan; ôlan; oğlan  Oğul, erkek evlat
 Oyurtmak  Bir işi yapmamak için oyalanmak
 p  P
 pantul, pontul  pantolon
 paspanaklı  pasaklı, çevresine ve kendine bakmayan, bakımsız, düzensiz kişi
 patlak  1) suyun çıktığı yer 2) Büyük su testisi
 Pînir (-.)  Peynir
 Pehlemek (-..)  Karşı taraf hakkında, gizli veya açık bilgi toplamak
 Perese; perense  Fide, sebze fidesi
 peş  Aslı "peh" olan kelime 'Eğik olarak kesilmiş kenar' demektir.
 Peşkir  Havlu
 Pıransa  Pırasa
 r  R
 r, R harfi ile başlayan kelimeler  Kelimelerin r harfi ile başlaması, köyümüzün konuşma dilinde, genellikle, yoktur. Kelimeler başlarına harf alarak değişir. Örnek: Ramazan(isim)-->Iramadan, Ramazan(ay)-->Iramezen, Recep-->Erecep, razı(olmak)-->ırazı(olmak), Remzi-->İremzi, reis-->ireyis, rende-->irende, radyo--> ıradyo, raf-->ıraf, reçel-->ıreçel,...gibi.
 rappadanak, rap diye  aniden
 s  S
 Sabâlan (.-.)  Sabahleyin
 sadeyağ  Tereyağı
 söbü  basık, tam daire olmayan, eliptik
 söve, söven  Tarlayı hayvanlardan korumak için yapılan avluya dikilen her bir kazık
 Sövmek  küfretmek
 sümdük  kişinin işe yaramaz bir durumda olması; serseri, uyuşuk
 sürüntü  kişinin bir işe yaramadan, etrafına zarar vererek kötü bir durumda yaşaması
 Sepi  Çeyiz
 Sepinmek  Çeyiz hazırlayarak evlenmeye hazırlık yapmak
 Sepmek  Çeyiz hazırlamak
 setre  ceket
 siymek; siğmek  sıvı maddenin bulunduğu yerden incecik çıkıp, fışkırarak akması
 siyt  Seğirt; koş
 sudan geçme  yıkanma
 sıkı  pinti, elinden bir şey alınamayan kişi
 t  T
 Taklim  Takvim
 Tâla * (-.)  Tarla
 Tehlemek  Karşı tarafı,bilgisi dışında izleyerek, gözlemek
 Tekmek  Değmek, dokunmak
 tille  hayvanları bağlamak için kullanılan ip
 tırka  Kapının kapalı durması için kullanılan düzenek
 Tırlamak  Koşarak kaçmak
 u  U
 Urba  Elbise
 v  V
 velveleye vermek  gereksiz yere bir şeyleri öne atarak dikkati dağıtmak
 y  Y
 Yal  Köpek yiyeceği olarak, değişik artık yiyeceklerden, hazırlanan sıvı karışım
 yalabık  kaygan yapıda olamak
 yangabız  Sahtekar; bir işi,zor grldiği için, yapmaktan kaçınan kişi
 Yapâm (.-)  Yapalım
 yarcanmak  çekinmek
 Yarmak  1) Çoçuğu memeden ayırmak 2) Tavuğun civcivlerini kendine bağımlı olmasından ayırması, serbest bırakması
 yartmak  Bitkilerde filizin gövde ile birleşme yerinden koparılması
 yastaç  Yuvarlak, tahtadan yapılma, ayaklı ve üzerinde hamur açılabilen düzenek
 yavuklu  nişanlı
 yavız  güzel, iyi
 Yağmur çoğacı  Yağmur yağmadan önce, havanın sıkıntılı, sıcak olması durumu
 yüksünmek  çekinmek
 yüksürmek  bir isteğini yerine getirtmek için ısrarla istemek, zorlamak
 yozukmak  Bir yere gelmekten, bir yerde bulunmaktan vazgeçmek
 z  Z
 zöbek  koçan
 zebil (olmak)  perişan (olmak)
 Zelve  Koşum hayvanının boyundürükten sırılmasını engelleyen ve boyundürüğün uçlarına takılan sopa
 Zıngıldamak  Sallanmak, hareket etmek, kıpırdamak
 zıngıldayıp gitmek (gelmek)  bir şeyi götürmesi (getirmesi) gerekirken, eli boş olarak gitmek (gelmek)
 zıngılkoç  tahtaravalli; bir kazığın üzerine konan çatala takılan sırığa asılarak döndürülen oyuncak
 ş  Ş
 şarpa  eşarp; başörtüsü
 şîtan Arabası (-.)  Bisiklet
 şeremet  Yaramazlık yapan çocuk, şımarık
 şitan (-.)  Şeytan
 şılak  Parlayan, Parlak şey
 şıptık  Terlik
 ı  I
 ırgalamak  1) Bir şeyi sallamak, 2) İlgilenmek

 

Deyişler :

Köpek külahı ne yapacak, tin tin ederken düşürür Bir işe layık olmayan, o işi sürdüremez, devam ettiremez.
Kulak şapırdatmak Duyduğu, anladığı bir şeyle ilgilenmemek
Üstüne çekmek Alınmak
Kız çekmek (Ergenler için) Kız kaçırmak
Şitanın kıç baca Şeytanın kıç bacağı: çok bilmiş, çok yaramaz
   
Daha aklımıza gelmeyen ve günlük hayatta kullandığımız kelimeler mutlaka vardır.Bu konuda bildiklerinizi bize mail yoluyla bildirebilirsiniz.        Kaynak ve derleme :Hüseyin BAYRAM

 

Sayfa Başı